धानबालीमा लाग्ने प्रमुख रोगहरु त्यसको लक्षण र रोकथामका उपायहरु

धानबालीमा लाग्ने प्रमुख रोगहरु त्यसको लक्षण र रोकथामका उपायहरु

धान हाम्रो देशमा खेती गरिने विभन्न प्रमुख अन्नबाली मध्ये एक हो ।  अरु अन्नबालीहरु जस्तै यसमा पनी विभिन्न रोगहरुका संक्रमण हुन्छ ।धानबालीमा ढुसी संक्राणु र विषाणु को संक्रमणद्धरा बिभिन्न रोगहरु लाग्दछ ।विभिन्न पोषणतत्वको कमीका कारण पनि रोगहरु देखा पर्दछन् । धानबालीमा रोगको प्रकोपले सरदर १० प्रतिसत र एकदमै बडी अथवा उग्र प्रकोप भएमा ५० देखि ९० प्रतिशतले उत्पादनमा ह्रास आउछ ।

धानबालीमा लाग्ने प्रमुख रोगहरु निम्न प्रकारका छन्:

(क)डडुवा रोग:

लक्षणः

यस रोगमा पातमा डडेको जस्तो देखिने मुख्य लक्षण हो । यस रोगमा पात दुबै किनारा तिर टुप्पो बाट तलतिर बढ्दै आएका धर्साहरु देखिन्छन् । त्यसैगरि रोग ग्रस्त भागहरु सुक्न थाल्दछन् र पातको टुप्पो पनि बटारिन्छ ।पछि यस्ता धर्साहरु जोडिएर सेतो धब्बा बन्दछ । यो रोग नियन्त्रण गर्न बिभिन्न उपायहरु अपनाउनुपर्दछ ।

रोकथामका उपायहरु:

  •    प्रमाणीतबिउको प्रयोग ।
  •    बिउलाई यग्रिमाईसिन १०० को ०.०२५ प्रतिशतको घोलमा १२ घण्टा सम्म डुबाउने र सो बिउलाई ५२ देखि ५४ डिग्री सेल्सीयस तापक्रम भएको पानीमा ३० मिनेट सम्म राखी बिउको उपचार गर्नु पर्दछ ।
  •     पानीजम्ने खेतमा यो व्यापक हुने भएकाले पानीको राम्रो निकास गदै, पानीलगाउदै गर्नुपर्दछ ।
  •     युरियाको प्रयोगले यस रोगलाई बडवा मिल्ने भएकाले यसको सहि मात्रामाप्रयोग गर्न जरुरी छ ।
  •     यदि रोग देखा परिहालेमा युरियाको प्रयोग बन्द गर्नु पर्दछ ।

(ख) मरुवा:

लक्षणः

यो रोग लग्दा शुरुमा विरुवाको पातमा हल्का स-साना निलो रङ्गका दाग वा टाटाहरु देखिन्छन् । त्यसैगरि पुराना पातहरुमा दागहरु वृताकार नै हुन्नछन् तर नया पातहरुमा दागहरु ठुलाठुला हुदै ०.५ देखि कयौँ से.मि. सम्मलामा र करिव १ से.मि. चौडा डुङ्ग वा आखा आकारका बन्दछन् । यस्ता दागहरुको बहिरी किनारा गाडा खैरो रङ्गको हुन्छ । त्यसैगरि दागको मध्ये भागमा पानीले भिजेको जस्तो देखिन्छ । यो रोगको लक्षण हाल डाठ, दाना र भुसमा पनि देखिन्छ ।

रोकथामका उपायहरु:

  •        रोग अवरोधक जातहरुको प्रयोग जस्तैः चैते, राधा १२, सरजु आदि ।
  •        रोप्नु भन्दा अघि डुसी नासक विषदीको प्रयोग जस्तैः थिराम, क्याप्टन आदि र रोग देखियको खण्डमा हिस्टोसान, वेन्जोनिल, डाइथेन, टिल्ट जस्ता विषदीको प्रयोग गर्दा प्रविधिको सल्लाह अनुसार प्रयोग गर्नुपर्दछ ।

(ग) खैरा रोगः

लक्षणः

यो रोग जस्ता (जिंक) तत्वको कमीले देखिने रोग हो । यो रोग लागेमा पातहरुको अधारमा मुख्य नसाको दुबै सतहमा पहेलो हुन्छ । त्यसैगरि पातको बाँकी भागमा स-साना खैरा दागहरु पनि देखिने गर्छ । पछि दागहरु बढ्दै गई पुरा पातको सतह नै ढाक्छन् र एकदमै कमी भएको खण्डमा बाली उत्पादन हुदैन् ।

रोकथामका उपायहरु:

  •  यो रोग निदान गर्न खेतबारीको माटो परिक्षण गरी जिंकको कमी छ वा छैन पत्ता लगाउनु पर्दछर कमी भएमा २५ कि.ग्र. जिंक सल्फेट प्रति हेक्टरका दरले प्रयोग गर्नु पर्दछ ।
  •  खडा बालीमा रोगको लक्षण देखापरेमा प्रति हेक्कटरमा करिब ५ कि.ग्र. जिंक सल्फेट र २० कि.ग्र. युरिया १००० लिटर पानिमा मिसाई र्छकनुपर्दछ । यसरी पहिलो पटक र्छकेको १० दिनपछि फेरि र्छकनु पर्दछ ।

(घ)हरियो पोके:

लक्षणः

यो रोग एक विषेश प्रकारको ढुसी बाट लाग्दछ । यो रोग लाग्दा बालाका केहि दानाहरु मात्र रोग ग्रस्त देखिन्छन् । संक्रमित दाना ठूलो मखमली हरियो पोकाको रुपमा परिवर्तन हुन्छ । यी पोकाहरु समान्य दाना भन्दा दोब्बर ठुला हुन्छन् । यो रोग बालामा केहि केहि देखिय पनि यस रोगबाट ४४ प्रतिशत सम्मउत्पादन घटेको पाइएको छ । यो रोग नियत्रणका बिभिन्न उपायहरु छन् ।

रोकथामका उपायहरु:

  •     प्रमाणीत अथवा रोग रहित बिउको प्रयोग ।
  •    प्रतेक बर्ष लाग्ने खेतमा दुई—तिनबर्ष सम्म बाली चक्र अपनाउनु पर्दछ ।
  •     गृष्मकालिन जोताइ राम्रो सँग गरेमा माटोमा रहेका बिभिन्न रोगजनक ढुसीहरु नष्ट हुन्छन् ।
  •     यदि रोग लागिहालेको खण्डमा डाइथेन, टिल्ट जस्ता  ढुसी नासक बिषदीको प्रयोग राम्रो हुन्छ ।
  •    बाली डोलिन सुरु हुने बेलामा र बाला पूर्ण रुपमा निस्कीसके पछि गर्नु उचित हुन्छ ।

 

Related Articles

Duckweed as a feed supplement

Duckweed as a feed supplement Duckweed is a native, free-floating plant that can be seen on the surface, and is a bright, vibrant green. It...

Croton Petra: Every thing you need to know!!

Croton Petra: Every thing you need to know! Croton petra also known as the Golden Petra is a popular indoor plant with bright burst of...

Principles of hay making using tropical grasses and legumes

Principles of haymaking using tropical grasses and legumes Hay Hay is a very popular form of forage preservation that provides an important source of animal...

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Latest Articles

Duckweed as a feed supplement

Duckweed as a feed supplement Duckweed is a native, free-floating plant that can be seen on the surface, and is a bright, vibrant green. It...

Croton Petra: Every thing you need to know!!

Croton Petra: Every thing you need to know! Croton petra also known as the Golden Petra is a popular indoor plant with bright burst of...

Principles of hay making using tropical grasses and legumes

Principles of haymaking using tropical grasses and legumes Hay Hay is a very popular form of forage preservation that provides an important source of animal...

Teosinte and its cultivation practices

Teosinte and its cultivation practices INTRODUCTION The common name of Teosinte is Makaichari and botanical name is Euchlaena Mexicana. It is an excellent multi-cut fodder and...

गोलभेँडा फलको गवारो (Helicoverpa armigera)

गोलभेँडा फलको गवारो (Helicoverpa armigera) परिचय गोलभेँडा फलको गवारोले कपास चना अरहर लगायत थुप्रै बालीमा आक्रमण गर्दछ।यो कीराले गोलभेँडाको उत्पादन र गुण्स्तरमा ६०% सम्म नोक्शानी गर्दछ।यस...
en English
X