कुरिलो खेती प्रविधि

कुरिलो खेती प्रविधि

परिचय

कलिलो टुसाको लागी खेती गरिने बहुवर्षिय तरकारी बाली हो कुरिलो । Aspargaceae परिवार अन्र्तगत पर्ने यो बालीको वैज्ञानिक नाम Asparagus officialis हो । पौष्टिक तत्वले  भरिपूर्ण हुने भयको हुँदा यसबाट हामिहरुले विभिन्न स्वास्थय लाभ लिन सक्छौँ । यसको कलिलो टुसाको तरकारी अतीनै स्वादिष्ट हुने र सलादको रुपमा समेत प्रयोग गर्न सकिने भयको हुँदा अहिले शहरी क्षेत्रमा यसको माग बढिरहेको छ । माग बढे संगै अहिले यसको काभ्रे, ललीतपूर, काठमाडौँ, धादिङ, मोरङ,कास्की आदि जिल्लामा व्यवसायिक खेती सूरु गरिएको छ।

कुरिलोको वृद्धि र विकास

कुरिलो लगाइयको जमीन मुनि नरम, चिल्लो र रेसादार जराहरुको भाग हुन्छ जसलाई हामि क्राउन भन्दछौँ । यो कुरिलोको बहुबर्षिय अङ्ग हो । कुरिलाको जराहरुमा एक प्रकारको डाँठ विकास भएर क्राउन तयार हुने गर्दछ । एक वर्ष पुरानो क्राउनहरु बालि बिस्तारको रुपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ ।

साथै फलमा लागेको गेडाबाट पनि यसको प्रसारण गर्न सकिन्छ । एक हेक्टर जमिनमा खेती गर्नको लागी ३–४ केजी बिजको आवश्यकपर्दछ । पहाडमा खेती गर्नूपरेमा चैत–वैशाख र तराईमा खेती गर्नू परेमा भदौ – कार्तिक महिना उचित मानिन्छ । यसलाई नर्सरीमा बिरुवा तयार गरेर पनि रोप्न सक्छौ । यसको लागी बिरुवा २–३ महिना नर्सरीमा हु्र्केको हुनु पर्दछ । क्राउनको हकमा भने एक बर्ष पुरानो क्राउन रोप्नु पर्दछ । क्राउन खन्दा २० से.मी गहिराई बाट खन्नुपर्दछ र रोपिसकेपछि २–३ से.मी माटोेले पूर्ण रुपमा ढाक्नु पर्दछ ।

रोप्ने दुरी

१. सिधै बिउ छर्नको लागी :

  • बोट देखि बोटको दुरी ४–५ से.मीे हुनुपर्दछ ।
  • लाईन देखी लाईनको दुरी ३० से.मी हुनुपर्दछ ।

२. नर्सरी देखी सारेको बिरुवाको लागी :

  • बोट देखि बोटको दुरी  ५० से.मीे हुनुपर्दछ ।
  • लाईन देखी लाईनको दुरी ६०–७५ से.मी हुनुपर्दछ ।

३. क्राउनको लागी :

  • क्राउनलाई १५–२० से.मी गहिराईमा रोप्नुपर्दछ ।
  • क्राउन देखी क्राउनको दुरी ६० से.मीे हुनुपर्दछ ।
  • कुलेसो देखी कुलेसो १.५–२ मीटर हुनुपर्दछ ।

हावापानी र माटो

कुरिलो खेतीको लागी न्यानो र समसीतोष्ण हावापानी राम्रो मानिन्छ । यसको कलिलो टुसा उत्पादनको लागी १५–१८ डिग्री सेल्सियस तापक्रम उचित हुन्छ । सुषुप्त अबस्थामा रहन १० डिग्री सेल्सियस भन्दा तलको तापक्रम २–३ महिनाको लागी आवश्यक पर्दछ । आर्थिक लाभका लागी यसको खेती समून्द्र सतह देखी १००० मिटर उचाई माथी प्रभावकारी मानिन्छ । प्रशस्त मात्रामा प्राङ्गारीक मल भएको खुकुलो बलौटे दोमट माटो यसको लागी राम्रो हुन्छ । माटोको पिएच मान ६ देखी ७.५ हुनुपर्दछ ।

मलखाद व्यवस्थापन

कुरिलो रोप्नुभन्दा पहिले जमिनलाई राम्रो सँग ३–४ पटक खनजोत गरी झारपात हटाउनूपर्छ र ३०–४० टन कम्पोस्ट मल प्रती हेक्टरका दरले हाल्नुपर्छ । माटोको उर्बर शक्ती हेरेर प्रती हेक्टर ८० कीलो नाई्रट्रोजन, ६० कीलो फस्फोरस र ४० कीलो पोटास हाल्नुपर्छ । पोटास र फसफोरस पुरा मात्रा बाली लगाँउदा प्रयोग गर्न सकिन्छ भने नाईट्रोजनलाई तपसील बमोजीम ४–५ पटक सम्म टुक्रायर प्रयोग गर्नूपर्दछ ।

  • पहिलो मात्राः बाली लगाँउदा
  • दोस्रो मात्राः बाली लगाको २०–२५ दिन पछि
  • तेस्रो, चौथो र पाचौँ : लगातार बाली लगिसकेपछि

सिँचाई

पहिलो सिँचाई बाली लगाँदा दिनुपर्छ र त्यसपछि १०–१५ दिनको फरकमा माटोको चीसो पन हेरेर दिनुपर्दछ । चिम्टाईलो माटो छ भने थोरै पानी आवश्यक पर्दछ ।

बाली लिने अवस्था

क्राउन अथवा बेर्ना रोपेको ६ महिनामै टुसाहरु पलाउन थाल्छन् तर एक बर्ष नहुँदा सम्म भने उत्पादन लिन हुदैन । यसरी छाडियका टुसाहरुबाट बोटको राम्रो झाङ फैलिन्छ र बिरुवा स्वस्थ पनि हुन्छ । पहिले पलायको टुसाहरु हुर्कन दिएमा क्राउनको खाद्य पर्दाथमा वृद्धि हुने र आउने बर्ष देखी धेरै टुसा पलाउने गर्दछ । त्यसैेले यसको उत्पादन दोस्रो बर्षबाट लिन सुरु गर्नुपर्दछ । यसको औसत उत्पादन ४–१७ टन प्रती हेक्टर हुने गर्दछ ।

रोग र किराको नियन्त्रण

१. किरा

क. कुरिलाको खपटे किरा

  • यसले टुसा र पातहरुमा हानी गर्दछ ।

रोकथाम

  • किराले नष्ट गरेको पातहरु हटाउने ।
  • मालाथियन (०.१ %) बालीमा छरकने ।

ख. सुनौलो खजूरो

  • यसले जमिन मुनी रहेको टुसामा सानो गोलो प्वाल पारी त्यसलाई खान अयोग्य गराउँछ ।

रोकथाम

  • नष्ट भएको भाग हटाउने ।
  • जमिनलाई पानीले भिजाउने ।
२. रोग

क. सिन्दुरे ढुसि

यो रोग लागेमा बिरुवाको पात, डाँठ र हाँगामा साना साना रातो–पहेलो धब्बाहरु देखिन्छ र पछि गएर यी धब्बाहरु

रातो–खैरो धब्बामा परिनत हुन्छन् । यो रोग लागेमो बिरुवाको माथिल्लो भाग मरेर जान्छ ।

रोकथाम

  • रोग प्रतिरोधात्मक शक्ति बडि भएको जातको बिरुवा(जर्सी नाईट, जर्सी सुपरिम) रोप्नुपर्दछ ।
  • रोग लागेको बोट जराबाटै उखेलेर जलाउनुपर्दछ ÷नष्ट गनूपर्दछ ।
  • ०.२ % डाइथेन एम–४५ अथवा ०.२ % डाइथेन जेट–७८ प्रयोग गर्नूपर्दछ ।

लेखक:

गोकर्ण शर्मा

Related Articles

धानबालीको फेद कुहिने रोग कसरी नियन्त्रण गर्ने?

धानबालीको फेद कुहिने रोग कसरी नियन्त्रण गर्ने ?  धानबालीमा लाग्ने रोगहरु मध्ये फेद कुहिने/बकाने एउटा प्रमुख रोग हो। जापानी भाषामा ‘बकाने’को अर्थ ‘मुर्ख बेर्ना’ हो।...

Zero Budget Natural Farming: Approach towards Sustainable Agriculture

Zero Budget Natural Farming: Approach towards Sustainable Agriculture Agriculture is one of the essential requirements to produce food. Assuming we take a gander at the...

बोधिचित्त: धार्मिक महत्व र खेती प्रविधि

बोधिचित्त: धार्मिक महत्व र खेती प्रविधि के हो बोधिचित्त ? नेपालको काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाको तिमाल क्षेत्रमा उत्पति भएको, झट्ट हेर्दा बयरकै एक प्रजाति भित्र पर्ने, स्थानीय वनस्पति...

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Latest Articles

धानबालीको फेद कुहिने रोग कसरी नियन्त्रण गर्ने?

धानबालीको फेद कुहिने रोग कसरी नियन्त्रण गर्ने ?  धानबालीमा लाग्ने रोगहरु मध्ये फेद कुहिने/बकाने एउटा प्रमुख रोग हो। जापानी भाषामा ‘बकाने’को अर्थ ‘मुर्ख बेर्ना’ हो।...

Zero Budget Natural Farming: Approach towards Sustainable Agriculture

Zero Budget Natural Farming: Approach towards Sustainable Agriculture Agriculture is one of the essential requirements to produce food. Assuming we take a gander at the...

बोधिचित्त: धार्मिक महत्व र खेती प्रविधि

बोधिचित्त: धार्मिक महत्व र खेती प्रविधि के हो बोधिचित्त ? नेपालको काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाको तिमाल क्षेत्रमा उत्पति भएको, झट्ट हेर्दा बयरकै एक प्रजाति भित्र पर्ने, स्थानीय वनस्पति...

खरायो पालन : एक लाभदायक व्यवसाय

खरायो पालन : एक लाभदायक व्यवसाय  १. परिचय: उत्पतिस्थल पश्चिम युरोप र अफ्रिका मानिएको खरायो (Oryctolagus Cuniculus), आफ्नो दिशा आफै खाने (Capraphagic anima) स्तनधारी प्राणी हो...

Forest Soil and Its Uses

Forest Soil and Its Uses Forest soils are the soils found in the Hilly and Mountain areas where sufficient rain forests are available. They are...
en English
X