रेन्बो ट्राउट माछापालन प्रविधि

 रेन्बो ट्राउट माछापालन प्रविधि:

परिचय:

रेन्बो ट्राउट चिसो तथा सफा पानीमा हुर्कने मांसाहारी बिदेशी माछा हो | यो माछा 1-21 डिग्री सेल्सिय ससम्मको तापक्रममा जीवित रहन्छ| तर वृद्धिका लागि भने 15-18 डिग्री सेल्सिय पानीको तापक्रम र 7 मिलिग्राम प्रति लिटर भन्दा बढी अक्सिजन चाहिन्छ| पानीको तापक्रम सरदर 10 डिग्री सेल्सियस भन्दा चिसो हुने स्थानमा यो माछा ढिलो  बढ्छ र त्यस्तो स्थानमा व्यवसायिक रुपमा पाल्न फाइदाजनक हुँदैन| यो माछालाई बढी प्रोटिनयुक्त दाना चाहिने र दानामा प्राणीजन्य प्रोटिनको मात्रा नभई नहुने हुनाले दाना महंगो हुने र माछाको मूल्य पनि अरु माछाको तुलनामा महंगो हुन्छ| तर यो माछा चिसो पानीमा हुने भएकोले ज्यादै स्वादिलो हुन्छ| मांसहारी भएतापनि यो माछालाई उच्च प्रोटिनयुक्त दाना खुवाएर पाल्न सकिन्छ| ट्राउट पालनका लागि पानीको pH 6.5-8.5 र अक्सिजन 7 mg/ltr रहेको पानी उपयुक्त मानिन्छ| पानीको तापक्रम सकभर एकनास रहने अर्थात् धेरै फरक नहुने भएमा राम्रो बृद्धि हुन्छ| तर पानी भने प्रशस्त बगिरहनुको साथै सफा र चिसो हुनु पर्छ|

माछाको आहारा:

प्रकृतिमा यो माछाले स-साना किरा तथा साना माछा खाने गर्दछ| सानो भुरालाई  40-45 प्रतिशत प्रोटिन भएको  दाना 7-8  पटक प्रत्येक घण्टामा दिइन्छ भने 10 ग्राम  भएपछि दिनको तीन-चार पटक दिइन्छ| तर 50 ग्राम भन्दा ठूलो भएपछि दिनको दुईपटक 35 प्रतिशत प्रोटिन भएको दाना दिनुपर्छ| माछालाई दाना  दिँदा शारीरिक तौलको आधारमा दिइन्छ| 5 ग्राम भन्दा सानो माछालाई खाए जति दाना दिनुपर्दछ, जुन माछाको  शारीरिक तौलको 6-10.5 प्रतिशतसम्म पर्न आउँछ| त्यसपछि 30 ग्राम सम्मको माछालाई माछाको तौलको 4-6.5% र त्योभन्दा माथिको आकारको माछालाई 1.5 देखि 2  प्रतिशत सम्म दिइन्छ|

माछा Stocking:

पानीको बहाब र मात्रा अनुसार Raceway मा  माछा स्टक  गरिन्छ| साधारणतया सानो भुरा हुर्काउन पोखरीको साइज 10 देखि 15 वर्गमिटर र बिक्री योग्य माछा राख्ने पोखरीको साइज 50 देखि 150 वर्गमिटर हुन्छ| बिक्री योग्य माछा राख्ने पोखरीहरु दुई किसिमबाट बनाउन सकिन्छ|

क) लहरे तरिकाले:

भिरालो जग्गा र पानीको स्रोत कम भएको ठाउँमा लहरे किसिमको पोखरी बनाउन राम्रो हुन्छ यस्तो किसिमको पोखरीमा माथिल्लो पोखरीहरुमा प्रयोग भइसकेको पानी पुनः तल्लो पोखरीहरुमा प्रयोग गर्न सकिन्छ|

 ख) समानान्तर तरिकाले:

राम्रो पानीको श्रोत भएको ठाउँमा समानान्तर किसिमको पोखरी बनाउन उपयुक्त हुन्छ| पोखरीहरुमा एकपटक प्रयोग भइसकेको पानीलाई पुनः प्रयोग गरिँदैन| जलाशयमा माछा को घनत्व कति राख्ने भन्ने कुरा पानीको प्रवाह आयतन र गुणमा निर्भर हुन्छ| पानीको प्रवाह छिटो भएमा माछाको वृद्धि राम्रो हुँदैन अर्कोतिर पानीको प्रवाह कम भएमा पोखरीको पिँधमा धेरै फोहोर जम्न गई अक्सिजनको कमी हुँदै जान्छ , त्यसकारण पोखरीको पानी हरेक घण्टामा पूर्णतया फेर्न आवश्यक पर्दछ|

रोग रोकथाम:

रेन्बोट्राउट माछालाई रोग लाग्नबाट बचाउन विशेष ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ| जसको लागि पोखरी सधैं सफा राख्ने ,पानीको तापक्रम 20 डिग्री सेल्सियस सम्म कायम गर्ने र ठीक समय र ठीक मात्रामा दाना दिनुपर्ने हुन्छ| दानामा आवश्यक पोषक तत्व पर्याप्त हुनुपर्दछ, दानालाई राम्रोसँग स्टोर गर्ने, सकभर पोखरीमा सफा पानी मात्र लगाउने र पानीमा नाइट्रोजन  ग्याँस 0.4 ppm भन्दा कम हुनु पर्दछ| अन्यथा ट्राउट माछामा सजिलै रोग फैलनगई ठूलो नोक्सानी व्यहोर्नुपर्ने हुन्छ|

उत्पादन:

उपयुक्त तापक्रम तथा दाना पाएमा यो माछा करिब 14-15 महिनामा 200-300 ग्राम साइजको  माछा  भई खान तयार हुन्छ| तर 5 देखि 10 ग्रामको माछा भुरा स्टक गरेमा करिब 10 महिनामै 200 देखि 300 ग्राम साइजको हुन्छ| एउटै उमेर को माछा पनि कुनै छिटो बढ्ने र कुनै ढिलो बढ्ने हुनाले सानो ठूलो हुने गर्दछ| त्यसैले बेला बेलामा साइज अनुसारको ठूलो-सानो छुट्याएर छुट्टाछुट्टै पोखरीमा राख्नु राम्रो हुन्छ| साधारणतया खानको लागि ट्राउट माछाको साइज 200 देखि 300 ग्राम भएको उत्तम मानिन्छ र ठूला ठूला होटलहरुमा पनि 200-300 ग्रामका माछाको माग बढी हुन्छ| व्यवस्थापनको पक्षमा ध्यान दिएमा र सन्तोषजनक वृद्धि भएको अवस्थामा प्रति वर्ग मिटर बाट 10 देखि 20 किलोसम्म ट्राउट माछा उत्पादन गर्न सकिन्छ|

                                                                                                             लेखक – अर्जुन न्यौपाने

Related Articles

Duckweed as a feed supplement

Duckweed as a feed supplement Duckweed is a native, free-floating plant that can be seen on the surface, and is a bright, vibrant green. It...

Croton Petra: Every thing you need to know!!

Croton Petra: Every thing you need to know! Croton petra also known as the Golden Petra is a popular indoor plant with bright burst of...

Principles of hay making using tropical grasses and legumes

Principles of haymaking using tropical grasses and legumes Hay Hay is a very popular form of forage preservation that provides an important source of animal...

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Latest Articles

Duckweed as a feed supplement

Duckweed as a feed supplement Duckweed is a native, free-floating plant that can be seen on the surface, and is a bright, vibrant green. It...

Croton Petra: Every thing you need to know!!

Croton Petra: Every thing you need to know! Croton petra also known as the Golden Petra is a popular indoor plant with bright burst of...

Principles of hay making using tropical grasses and legumes

Principles of haymaking using tropical grasses and legumes Hay Hay is a very popular form of forage preservation that provides an important source of animal...

Teosinte and its cultivation practices

Teosinte and its cultivation practices INTRODUCTION The common name of Teosinte is Makaichari and botanical name is Euchlaena Mexicana. It is an excellent multi-cut fodder and...

गोलभेँडा फलको गवारो (Helicoverpa armigera)

गोलभेँडा फलको गवारो (Helicoverpa armigera) परिचय गोलभेँडा फलको गवारोले कपास चना अरहर लगायत थुप्रै बालीमा आक्रमण गर्दछ।यो कीराले गोलभेँडाको उत्पादन र गुण्स्तरमा ६०% सम्म नोक्शानी गर्दछ।यस...
en English
X