गड्यौले मल बनाउने प्रविधि र यसका विशेषताहरु

0
682

गड्यौले मल बनाउने प्रविधि र यसका विशेषताहरु:

परिचय:

गड्यौले मल भनेको प्राङ्गारिक फोहरलाई (सागसब्जी, घाँस पात फलफूल, आदिको फोहर) विशेष खालको गड्यौला ले खाएर, पचाएर  दिशा को रुपमा  फाल्ने कालो स-साना चियापत्तीको दाना जस्तो  “काष्ट”  र यस सँग गलेर वा  सडेर बनेको कम्पोष्ट मलको समिश्रण  हो| यसरी गडेउला  लाइ  फोहर खुवाएर  मल बनाउने प्रविधिलाई  नै  गड्यौले कम्पोस्टिंग भनिन्छ| यसरी गड्यौला पालेर मल उत्पादन गर्ने कामलाई  भर्मिकल्चर भनिन्छ | गड्यौले मल बनाउनको लागि  सबैभन्दा बढी प्रयोग हुने प्रजाति Eisenia foetida हो | यो प्रजातिको गँड्यौला अरु प्रजातिको गडेउला हरु भन्दा छिटो खाना खाने, पाचन छिटो गर्ने क्षमता भएको र छिटो मल उत्पादन गर्ने भएकोले भर्मिकल्चर मा एक जातिको बढी प्रयोग भएको देखिन्छ|यो प्रजातिको गँड्यौला  हेर्दा पनि अरुभन्दा अलि रातो रङको  र लाटो स्वभावको हुन्छ| गडेउलालेआफुले खाएको खानाको 80 देखि 90 प्रतिशतसम्म  खाना फोहोर मार्फत निष्कासन गर्ने भएकाले  एकदमै मलिलो हुने गर्दछ| यो मलमा 2 देखि 3 प्रतिशतसम्म नाइट्रोजनको मात्रा हुन्छ भने एकदेखि दुई प्रतिशतसम्म पोटासियमको मात्रा  रहेको हुन्छ|

 गड्यौले मल उत्पादन गर्ने तरिका:

स्थान:
गड्यौले मल उत्पादन गर्न सबैभन्दा पहिले उपयुक्त स्थानको व्यवस्था हुनुपर्दछ| गडेउला  लाइ घरभित्र वा खुल्ला ठाउँ दुवैमा पाल्न सकिन्छ| घरभित्र गडेउला पाल्दा कुनैपनि भाँडा जस्तै काठकोबाकस ,बाँसको टोकरी, डालोआदिमा प्रयोग गर्न सकिन्छ| घर बाहिर खुल्ला ठाउँमा गडेउला पाल्दा छाया भएको ठाउँ  वा छानाको व्यवस्था भएको ठाउँको प्रयोग गर्न सकिन्छ|

ओछ्यानको व्यवस्था:
गडेउला पाल्ने भाँडामा ओच्छ्यानको व्यवस्था हुनुपर्दछ| ओच्छ्यान वा सोत्तरको  लागि  3-4 inch  जति बाक्लो   जुट, पराल ,सुतिको कपडा, काठको धूलो  जस्ता वस्तुको प्रयोग गरी नरम ओछ्यान लगाई दिनु पर्दछ|

गोबर वा पुरानो मलको प्रयोग:गोबर अथवा पुरानो  मल 2-3 मुठि छर्की दिनुपर्दछ| गोबर गडेउला को आहारा हो भने पुरानो मलमा भएको सुष्म जीवाणुले फोहोरलाई छिटो  कुहाउन सहयोग गर्दछ|

जैविक फोहर राख्ने:
यसरी बनाएको ओच्छ्यान वा सोत्तर माथि एक हात उचाइसम्म जैविक फोहर हाल्नु पर्दछ|  एक हात उचाई भन्दा बढी फोहोर हाल्नु हुँदैन|बढी फोहर हाल्दा फोहर कुहिने तापक्रम बढ्न गई गडेउला उक्त फोहरमा जान सक्दैन र   मल बन्न पनि ढिलो हुने गर्दछ|

भर्मिकल्चर मा Eisenia foetida को प्रयोग:
10 फिट लम्बाइ र एक हात उचाई भएको भर्मिकमपोष्ट  को बेडमा औसत 400-500 केजी फोहर हुन्छ उक्त फोहरलाई करिब पाँच किलो गडेउला चाहिन्छ |थोरै गडेउला भयोभने मल बन्न धेरै समय लाग्छ र  धेरै गडेउला भयो भने पनि विशेष केही फाइदा हुँदैन|

छोप्नेको व्यवस्था गर्ने:
गडेउला अध्यारोमा मात्र बस्ने हुँदा प्रकाश   छिरेमा वा उज्यालो भएमा बाहिर आउन सक्दैन| तसर्थ भर्मिकल्चर गरेको भाँडा छोपी दिनाले गडेउला त्यही फोहरमा रहेर लगातार खाना पाउँछ र माथि आएर मल उत्पादन गर्दछ|  सामान्यतया  यसरी गडेउला पालेको 3/4  महिनापछि यसको मल संकलन गर्न सकिन्छ|

गड्यौला पालन गर्दा कुरामा ध्यान दिने त?

  • अमिलो प्रजातिको फलहरु राख्नु हुँदैन|
  • रातो कमिला गडेउला को शत्रु भएकोले सकेसम्म गुलियो खानेकुरा राख्नुहुँदैन|
  • मासु/माछा जन्य खानेकुरा वा तिनबाट निस्केको फोहोर प्रयोग गर्नुहुँदैन|
  • तेलजन्य खानेकुरा प्रयोग गर्नुहुँदैन|
  • फोहर हाल्दा सकेसम्म टुक्र्याएर वा काटेर प्रयोग गर्नुपर्दछ|
  • गडेउला हरु धेरै सुख्खा वा धेरै चिस्यान भएको ठाउँमा बस्न नसक्ने भएकोले सकेसम्म ओसिलो हुने गरी   फोहर राख्नुपर्दछ|
  • मुसा, छेपारो, कमिला का साथै पाल्तु जनावर बाट गडेउला लाइ नोक्सान गर्ने भएको हुँदा त्यसबाट बचाउनुपर्छ|

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here